Uniwersytet rewolucji nie lubi

Ustawa ma zapewnić nowoczesny model kształcenia. Na czym ma polegać? Czy skutkiem jej wprowadzenia będzie porównywalność dyplomów uczelni polskich i zagranicznych?

Uczelnie akademickie, czyli te, które mają uprawnienia do nadawania habilitacji, będą ogły samodzielnie kształtować programy studiów, w tym proponować nowe kierunki i specjalności. To bardzo odpowiedzialne zadanie stwarzające możliwość ściślejszego powiązania Uczelni z otoczeniem społeczno - gospodarczym, m.in. poprzez kształcenie na zamówienie pracodawcy. Na naszej Uczelni zostały powołane: Rada ds. Jakości Kształcenia oraz wydziałowe komisje ds. jakości kształcenia, którym powierzono koordynowanie tego procesu. Wszystkie programy muszą zostać dostosowane do Krajowych Ram Kwalifikacji oraz do nowych wymogów, wynikających tak z rozwoju nauki , jak i z relacji z otoczeniem Uczelni. W konsekwencji powinno to doprowadzić do uatrakcyjnienia programów studiów  i dyplomu wydawanego przez naszą Uczelnię, porównywalnego z uczelniami z zagranicy.

Zmienić się ma finansowanie. Ma to być finansowanie dla jakości. Czy to znaczy, że będą większe pieniądze dla lepszych uczelni?

Finansowanie uczelni to z jednej strony finansowanie procesów kształcenia, a z drugiej finansowanie badań naukowych. Wysokość finansowania obu tych głównych zadań Uczelni będzie zależała od od oceny jakości działalności dydaktycznej i badawczej. Przyznawanie środków na badania naukowe ma być oparte na efektach pracy naukowej. Najwięcej funduszy otrzymają najefektywniejsi naukowo. większość środków będzie przyznawana w drodze konkursów. Powstanie specjalny fundusz projakościowy, z którego będą finansowane m.in. wydziały uczelni, instytuty i jednostki badawcze, które uzyskają status Krajowego Naukowego Ośrodka Wiodącego (KNOW). W tym roku akademickim w drodze konkursów, zostaną wyłonione cztery "KNOW - y ", które przez 5 lat będa otrzymywać ponad 10 mln. zł. Status KNOW będzie dawał pierwszeństwo w ubieganiu się o środki budżetowe i unijne na finansowanie inwestycji i aparatury badawczej. Środki te będą mogły byc przyznawane zarówno wydziałom szkół publicznych, jak i nieopublicznych. Z kolei wyróżniająca ocena Polskiej Komisji Akredytacyjnej przyniesie uczelni (a właściwie jej konkretnej, wysoko ocenionej jednostce organizacyjnej) więcej środków na dydaktykę. chciałbym, aby do uczelni dawniej zwanych "flagowymi" , były kierowane takie środki, które pozwoliłyby znacznie podnieść jakość badań i kształcenia. Naszą Uczelnie postrzegam w tej grupie. Niestety obawiam się, że nowy algorytm rozdziału tych środków, nie doprowadzi do odczuwalnych zmian finansowania w najbliższym okresie. To ma pewne uzasadnienie: trzeba dać szansę tym słabszym, aby mogli dostosowaywać się i przetrwać...Proponuje się także utrzymanie tzw. "stałej przeniesienia" na poziomie 70 %. Zatem nie spodziewam sie tu rewolcji, chociaz dopływ środków do naszej uczelni z różnych źródeł zewnętrznych - na szczęście się zwiększa.

Środowisko akademickie od dawna domagało się przjrzystych zasad kariery naukowej. Czy nowe ramy prawne to zapewnią?

Osobiście uważam, że konieczne jest przyspieszenie karier naukowych , ale jednoczesnie należy pamiętać, że , że jeżeli ktoś jest naprawdę dobry w swojej dziedzinie - to jego kariera będzie przebiegała dynamicznie, niezaleznie od formalnych wymogów. Rzecz w tym, żeby przyspieszając karierę, nie obniżać poziomu naukowego.

Nowe prawo nakazuje wprowadzenie przejrzystych procedur konkursowych jako dorgi wyłaniania kandydatów do zatrudniania na każdym ze stanowisk nauczycieli akademickich w uczelniach, zapewniającej większe otwarcie na badaczy z zagranicy. Zmienią się zasady przeprowadzania procedury habilitacyjnej  (osobiście jestem za utrzymaniem habilitacji).  Procedura nadawania stopnia doktora habilitowanego znacznie sie skróci.

Obowiązywać będzie dwuletni okres przejściowy, podczas którego habilitant będzie mógł dokonywać wyboru "ścieżki" habilitowania: starą lub nową. Inna wprowadzana zmiana to to zasada zatrudniania na na podstawie tylko profesorów tytularnych. Choc podkreślic warto, że nauczyciele akademiccy zachowają obecne formy zatrudnienia. Koleja istotna zmiana wyklucza podległość służbową, która mogłaby powodować stronnicze decyzje i nieobiektywne oceny naukowe. Chodzi o wyeliminowanie nepotyzmu w uczelniach i instytucjach związanych ze szkolnictwem wyższym.

A wieloetatowość, jak ten problem jest ujmowany?

Obecnie zostaje wyeliminowana zatrudniania pracowników naukowych na kilku uczelniach. Naukowcy będa mogli pracować maksymalnie na dwóch etatach. Ustwa przewiduje konieczność zgody rektora na na dodatkowe zatrudnienie w obszarze dydaktyki i badań. Zdaję sobie jednak sprawę, że jeśli radykalnie nie zwiększy sie wynagrodzeń - egzekwowanie tego przepisu będzie trudne. Zmian rewolucyjnych na pewno nie będzie, chociaz musimy dostosowac sie do ogólnych, ustawowych regulacji i do zasady respektowania nabytych juz praw.

Jak rozwiązuje się problem w naszym środowisku gorący, a mianowicie sprawę tzw. ośrodków zamiejscowych?

Dążymy do zachownaia tych ośrodków, w których zainwestowaliśmy sporo środków finansowych w bazę infrastrukturalną. Myslę tu o Collegiu Polonicum w Słubicach, o Collegium Europeaeum w Gnieźnie i Kolegium w Pile. Będą to w perspektywie długofalowej jednostki podstawowe, z możliwością przekształcenia w wydziały.  Cały czas pracujemy nad stosownymi rozwiązaniami, służącymi ich rozwojowi. Pozostałe ośrodki zamiejscowe będą "wygaszane" bądź przekształcane w ośrodki o charakterze popularnonaukowym.

Co z nowelizacji wynika dla studenta, doktoranta?

Zmienią się zasady przyznawania pomocy materialnej studentom i doktorantom. Na pomoc materialną przeznaczone będzie 75 % wszystkich środków. Podniesione mają być także progi dochodowe, związane ze stypendium socjalnym. Zaproponowanano ponadto katalog bezpłatnych usług dla wszystkich studentów (uczelni publicznych i niepublicznych). Darmowe będą m.in.: egazminy (także poprawkowe i komisyjne), egzamin dyplomoey a także złożenie i ocena pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu.  Będą inne reguły rozdziału pieniędzy. Student na szczęście nic nie straci - raczej zyska. Uczelnia, w porozumieniu z samorządem studenckim, zobowiązana jest do przygotowania wewnętrznych regulaminów i ustalenia wysokości przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. stypendium rektora dla najlepszych studentów (za osiągnięcia naukowe, sportowe lub artystyczne) ma zastapić dawne stypendium naukowe.

Wiele uwag wywołało też zagadnienie odpłatności za studia na drugim fakultecie. Jak to w końcu ujmuje projekt ustawy?

Ten problem został według mnie przerysowany. Na dwóch darmowych kierunkach, jednocześnie, będą mogli studiować najlepsi studenci.  Będzie to około 10 % studentów danego kierunku, czyli dokładnie tyle, ile w tej chwili studiuje na dwóch kierunkach w UAM. Studiowanie w takim trybie przez osoby nie zawsze do tego predystynowane, blokuje miejsce innym, którzy są zmuszeni ponosić dodatkowe opłaty. Jednakże zmiany w systemie studiów , możliwość samodzielnego kształtowania ich programów, tak by były bardziej atrakcyjne, czy dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb otoczenia zewnętrznego - w konsekwencji doprowadzić maja do tego, że nie będzie potrzeby studiowania (dopuszczamy oczywiście wyjątki) na dwóch kierunkach.

Przyjęcie ustawuy to dużo. Znacznie więcej jednak to wdrożenie jej w życie...Jakie stąd płyną zadania? Co wydaje sie byc najpilniejsze? co najbardziej skomplikowane?

Znowelizowana ustawa obliguje naszą Uczelnię do wprowadzenia koniecznych zmian. Zamierzamy do końca tego roku kalendarzowego opracować, poddać pod dyskusję społeczności uczelnianej oraz przyjąć znowelizowany statut.  To najważniejsze narzędzie we wprowadzaniu zmian ustawowych. Wzorem ubiegłej kadencji, powołałem Komisje Statutową, złożona z osób, które mają w tym zakresie doświadczenie. Powółałem również Zespół Redakcyjny statutu, składający sie z doświadczonych prawników naszego wydziału, któremu przewodniczy obecny prorektor, prof. Krzysztof Krasowski (jako ekspert z ramnienia KRASP uczestniczył w pracach nad nowelizacją ustawy w komisji sejmowej).

Nowelizacja statutu to olbrzymie zadanbie i wyzwanie , bo zadsadnicze zmiany , które wymusza ustawa, dotyczyć będą całego środowiska uczelnianego , wszystkich jego struktur i jednostek organizacyjnych  - od kadr poprzez pomoc materialną aż po wynagrodzenia....Skład Komisji , jak tez i wzorce wypracowane przy poprzednich pracach nad nowelizacją statutu, każą wierzyć w pełne powodzenie tego przedsięwzięcia.

Jolanta Lenartowicz, Życie Uniwersyteckie